Ffermwr wedi'i erlyn am droseddau lles anifeiliaid difrifol

Ym mis Hydref y llynedd, mynychodd swyddogion o Wasanaethau Rheoliadol a Rennir a chydweithwyr o'r Asiantaeth Iechyd Anifeiliaid a Phlanhigion (APHA) Fferm Groes yn Southerndown, a redir gan Luke Morgan, mewn ymateb i bryderon ynghylch cyflwr defaid.

Yn ystod yr arolygiad, darganfu swyddogion nifer o broblemau lles difrifol. Canfuwyd dafad ag anaf difrifol i'w llygad yn methu sefyll ac yn dioddef mewn cae lle'r oedd 15 o garcasau defaid hefyd wedi'u lleoli mewn gwahanol gamau o bydru.

Canfu swyddogion hefyd ddafad arall wedi'i dal mewn mieri a oedd angen eu hachub ar unwaith. Dangosodd defaid pellach o fewn y praidd arwyddion o gyflwr gwael, gan gynnwys colli gwlân, crafu a thystiolaeth o afiechyd.

Nododd ymchwilwyr hefyd broblemau sgil-gynhyrchion anifeiliaid eang, gyda charcasau, esgyrn a rhannau o'r corff yn bresennol ar draws y tir pori.

Nid oedd Mr Morgan yn gallu darparu cofnodion meddyginiaeth yn ystod yr arolygiad a chydnabu nad oedd wedi gwirio'r defaid am oddeutu wythnos.

O ganlyniad i'r canfyddiadau, cyflwynwyd hysbysiadau ffurfiol o dan ddeddfwriaeth lles anifeiliaid a sgil-gynhyrchion anifeiliaid, gan ei gwneud yn ofynnol i weithredu ar unwaith.

Cynhaliwyd ymweliadau dilynol gan swyddogion drwy gydol mis Tachwedd 2025, ac yn ystod y rhain nodwyd gwelliannau. Symudodd Mr Morgan y praidd yr effeithiwyd arno yn agosach at y buarth i'w fonitro, cafodd gyngor milfeddygol, cynhaliodd driniaeth ar gyfer baich llyngyr sylweddol, diweddarodd gofnodion meddyginiaeth a chydymffurfiodd â gofynion yr hysbysiadau a gyflwynwyd.
Er gwaethaf y gwelliannau hynny, penderfynodd SRS fod camau gorfodi yn briodol o ystyried difrifoldeb y troseddau a nodwyd yn ystod yr arolygiad gwreiddiol.

Cafodd Mr Morgan ei gyfweld wedi hynny o dan rybudd a chyfeiriwyd y mater i'w erlyn.

Yn y llys, dadleuwyd bod yr achos yn cynnwys methiant hirfaith i ddiogelu lles anifeiliaid, a ddangoswyd gan nifer y carcasau defaid a oedd yn bresennol a'r graddau amrywiol o ddadelfennu a ddarganfuwyd ar draws y cae. Er i'r llys glywed bod Mr Morgan wedi cydweithredu â'r ymchwiliad, wedi dangos edifeirwch ac nad oedd ganddo unrhyw gollfarnau blaenorol, roedd ynadon yn glir ynghylch difrifoldeb y drosedd.

Wrth ddedfrydu, disgrifiodd y llys yr achos fel "yr achos gwaethaf o esgeulustod anifeiliaid" yr oedd y fainc wedi dod ar ei draws a dywedodd, fel ffermwr, y dylai Mr Morgan "fod â chywilydd".

Cafodd Mr Morgan ei ddedfrydu i 24 wythnos o garchar, wedi'i ohirio am 12 mis, a gorchmynnwyd iddo dalu £5,000 tuag at gostau'r erlyniad ynghyd â gordal dioddefwr o £154.

Dywedodd y Cynghorydd Ruba Sivagnanam, Aelod y Cabinet dros Ymgysylltu â'r Gymuned, Cydraddoldeb a Gwasanaethau Rheoleiddio: "Mae gan ffermwyr a cheidwaid da byw ddyletswydd gyfreithiol i sicrhau bod anghenion lles anifeiliaid yn eu gofal yn cael eu diwallu bob amser.

“Roedd yr amodau a wynebwyd gan swyddogion yn Fferm Groes yn peri pryder mawr ac yn arwain at ddioddefaint diangen. Er ein bod yn cydnabod bod Mr Morgan wedi cydweithredu â swyddogion wedi hynny a chymryd camau i wella amodau, roedd difrifoldeb y troseddau a nodwyd yn golygu bod camau erlyn yn angenrheidiol ac yn gymesur.

“Mae'r achos hwn yn dangos na fydd GRhR yn petruso cyn cymryd camau gorfodi lle canfyddir methiannau sylweddol o ran lles anifeiliaid a lle caniateir i anifeiliaid ddioddef yn ddiangen."

Mae GRhR yn gweithio'n agos gydag asiantaethau partner, gan gynnwys APHA, i ymchwilio i adroddiadau o esgeulustod anifeiliaid ac i sicrhau bod camau priodol yn cael eu cymryd i amddiffyn da byw a chynnal safonau lles anifeiliaid ar draws y rhanbarth.

Bydd swyddogion o'r Gwasanaethau Rheoleiddio a Rennir yn ymchwilio i unrhyw achosion a adroddir o'r natur hon sy'n ymwneud â ffermydd da byw neu mewn safleoedd trwyddedig ar gyfer gweithgareddau anifeiliaid.

I roi gwybod am broblem, cysylltwch â GRhR dros y ffôn ar 0300 123 6696, drwy'r post yn Swyddfeydd Dinesig, Heol Holton, Y Barri, CF63 4RU, neu drwy wefan Gwasanaethau Rheoliadol a Rennir.

I roi gwybod am faterion lles sy'n ymwneud ag anifeiliaid domestig a gwyllt, cysylltwch â'r RSPCA ar 0300 123 8960.